Çaykur Su Ürünlerinin Üretildiği Fabrikada İnceleme

Genel Müdür Yusuf Ziya Alim, program kapsamında Çaykur Su ürünlerinin üretiminin gerçekleştirildiği fabrikayı da ziyaret etti.

Tesiste gerçekleştirilen incelemelerde üretim süreçleri hakkında bilgi alan Alim, son dönemde büyüme ivmesi gösteren su ticaretine ilişkin üretim kapasitesi ve tedarik süreçlerini değerlendirdi.

1969 yılında 37 yaşında CHP’den Rize Milletvekili seçilen ve üç dönem milletvekilliği yapan Sami Kumbasar, ÇAYKUR’un kuruluş sürecinde yaşananları ve kurumun genel müdürlüğünün Rize’de olması için verilen mücadeleyi anlattı.

İkizdere’nin Cimil Yaylası’nda ziyaretçilerini ağırlayan eski Rize Milletvekili Sami Kumbasar, ÇAYKUR’un kuruluş sürecine ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Kumbasar, dönemin milletvekilleri ve senatörleriyle birlikte ÇAYKUR’un Rize’de kurulması için yürüttükleri çalışmaları anlattı.

Çayeli Belediye Başkanı İsmail Hakkı Çiftçi ve eski İkizdere Belediye Başkanı Hakan Karagöz, Sami Kumbasar’ı Cimil Yaylası’ndaki evinde ziyaret etti. Ziyaret sırasında ÇAYKUR’un kuruluş süreci ve genel müdürlüğün Rize’de bulunması için verilen mücadele gündeme geldi.

“ÇAYKUR’un merkezini Rize yaptık”

Sami Kumbasar, ÇAYKUR’un merkezinin Rize olması konusunda TBMM ve dönemin Senatosu'nda ciddi bir mücadele verdiklerini belirterek, kanun teklifinin kabul edilmesi için farklı siyasi partilerden milletvekilleriyle birlikte hareket ettiklerini söyledi.

Kumbasar, o dönemde Rize’nin çay üretimi nedeniyle ekonomik olarak güçlendiğini savunan bazı milletvekillerinin ÇAYKUR’un merkezinin Rize olmasına sıcak bakmadığını ifade ederek, yaşanan süreci şöyle anlattı:

"Komisyon öyle istiyor, hükümet öyle istiyor. Bir de... komisyon yasayı geri çekerse bir daha getirip kanunu sunmak mümkün değil. Biz el ele verdik. Demokratik Parti'ye giden Hasan Basri Albayrak, Rize milletvekili o zaman Adalet Partisi'nden, Zeki Köseoğlu. Erol Akçal da... bakan olduğu için fazla karışamıyor. Hiçbir işe karışmadı çünkü. Öbür tarafta Mecdi Agun var senatörümüz, Rize senatörü Mecdi Agun el ele verdik.

Yahu ne kadar çay dağıttık, bunun merkezi Rize olsun diye parmak kaldırıyoruz. Meclis Başkan Vekili, "Tereddüt hasıl olmuştur" sayıyor. "Tereddüt hasıl olmuştur" sayıyor. Çoğunluk bizde, görüyoruz. Zaten 20 kişi, 30 kişi, 40 kişi oluyor. Bir türlü... meclisten geçiremedik.

Gitti Senato'ya. O zaman Senato var. Senato'da Mecdi Agun’a dedik ki: "Bunu öyle yapacağız ki kimse anlamayacak." Yoksa şuyu bulunca istemiyorlar, sevmiyorlar Rize'yi. Diyor ki oradaki mebuslar: "Bu Rize'den, çaydan zaten bu Rize acayip zengin oldu. Karıların boynunda öyle altınlar var ki Kambur oldu karılar.
Gitti... Senato'da sessiz sedasız onu geçirdik. Meclise de gelince, Senato'dan, Komisyon Başkanı... bir Diyarbakırlı, ben Kürtleri çok iyi bildiğim için yakaladım. Ali Rıza Uzuner de Trabzon milletvekili, o da komisyonda. Dedik: "Hiç sessiz sedasız bunu komisyonda kabul edeceğiz ve bitireceğiz bu işi." Komisyon kabul etti ve öyle merkezini Rize yaptık.

“ÇAYKUR için 15 arkadaşımızla kanun teklifi verdik”

ÇAYKUR’un kuruluşunda farklı illerden milletvekillerinin de destek verdiğini belirten Kumbasar, kanun teklifinin yaklaşık 15 milletvekilinin katkısıyla hazırlandığını söyledi.

Kumbasar, "Tabii o zaman. ÇAYKUR kuruldu. Benim ve 15 arkadaşımın. Şimdi Adalet Partisi özel sektörcü ya, o devletçi... Devlet işine onlar yanaşamıyor. Biz... içinde Hatay milletvekili Havacı General Hüsnü Özkan da var, Balıkesir mebusları da var, Karadeniz mebuslarının tümü var, Artvin mebusu var, Trabzon mebuslarının üçü de var, dördü de var hatta. Dördü de var. Kanun teklifini böylelikle verdik ve çıkarttık" dedi.

ÇAYKUR’un hayata geçmesi yaklaşık bir yıl sürdü

Kanunun çıkarılmasının ardından ÇAYKUR’un hemen faaliyete geçmediğini anlatan Kumbasar, kurumun Rize’de fiilen hayata geçirilmesi için de mücadele ettiklerini söyledi.

Dönemin Tekel Bakanı Haydar Özalp ile görüştüklerini aktaran Kumbasar, ÇAYKUR’un kuruluş sürecinin tamamlanmasının ardından kurumun Rize’de faaliyetlerine başlamasının yaklaşık bir yıl sürdüğünü ifade etti.

Kumbasar: “aradan zaman geçti. 6 ay içinde bu oluşum yapıldı. Açmıyorlar! Kanun çıkmış, Haydar Özalp diye Niğdeli bir bakan var, Tekel Bakanı. Tekel'e bağlı burası. Haydar'la her akşam beraber oluyoruz. Bir kumarhanede de beraber oluyoruz. Kumara merakım bende değil de biz oraya yemeğe gidiyoruz. Bir-iki tane Laz Rami diye bir kabadayı var, onun yeri. Orada oturuyoruz.

Dedik ki: Haydar Tatlı da bir adam. Yahu kardeşim senin zorun ne? Buraya bir adam tayin et. Biz istemiyoruz Rizeli olsun. Niğdeli bir tane, iki tane muavin de tayin et. Bir de yer kiraladık şeyde, yeni dolgularda iki katlı genel müdürlük var. 72 senesinin sonunda açabildik burayı, bir sene sonra. Bir sene sonra. Kanun çıktı, bir sene sonra ÇAYKUR ancak hayata geçti. Ancak Rize'de değiştirmek istiyorlar, diyorlar...

Şimdi Haydar'a dedik ki: "Bir adam bul." Şimdi onu deyince hoşuna gitti. Biz istemeyeceğiz zannetti. "Vazgeçecekler bundan..." Haydar, ilk genel müdür... Şimdi hatırlayamıyorum ismini. Niğdeli, Borlu birisi. Muavini de gene Niğdeli. İki Niğdeli'yi atadı” sözleriyle sürecin uzunluğuna dikkat çekti.

ÇAYKUR Genel Müdürlüğü için 15 dönümlük alan

Sami Kumbasar, ÇAYKUR Genel Müdürlüğü’nün bugün bulunduğu alanın belirlenmesi sürecine ilişkin de anılarını paylaştı.

1973 yılında Rize Belediye Başkanlığı'na seçilen İsmail Ömeroğlu ile görüştüğünü belirten Kumbasar, ÇAYKUR için 15 dönümlük bir alanın belirlenmesini istediklerini söyledi.

Kumbasar;"1973'te İsmail Ömeroğlu diye bir belediye başkanı seçildi Rize'ye. Hamdi Ömeroğlu vardı İçişleri Bakanı, onun kardeşi. Onun ağabeyi, kardeşi de değil. Milli Hakem'di. Senelerce politika yapmış. Ona ben el koydum. Dedik ki: "Bunun hakkıdır. Bu olacaksa bu olsun." Ön seçim oluyor tabii. Ön seçimde kazan. Dedim: "İki şartım var sana: Bir ÇAYKUR'a 15 dönümlük bir yer var, tespit ettik. Bunu ÇAYKUR'a arsa olarak vereceksin, bedava. İki, bir hastane aldık programa, 400 yataklı bir hastane. Yer bulamıyoruz, bir de buna yer vereceksin. Bunları verirsen seni seçtireceğiz" dedik.

Seçtirdik onu. Ekrem Bey aday değildi o zaman. Hasan Kabil diye birisi var, Ahmet'in ufak kardeşi. O aday. Ve seçimi kazandı. Ve 15 dönüm yeri, şimdiki ÇAYKUR Genel Müdürlüğü'nün yerini biz... Belediye birine bir şey verirse bedava veremiyor, usulen bir rakam olacak. Bağışlıyor belki de...

Tabii. 50 lira metrekaresi, 750 bin lira tuttu. Teoman Yayın diye bir ÇAYKUR Genel Müdürü var. Parayı ver... Parayı... şeye etti, belediye aldı. Ve pardon verdi belediyeye, 750 lira aldı. Dedik: "Al bu 750 lirayı da bir hastane yeri bul." Fakat hastane yeri bulamıyorsun.

“74’te başladı, 76’nın başlarında bitti”

ÇAYKUR Genel Müdürlüğü binasının yapım sürecine de değinen Kumbasar, çalışmaların 1974 yılında başladığını ve binanın 1976 yılının başlarında tamamlandığını ifade etti.

Kumbasar, bugün kullanılan ÇAYKUR Genel Müdürlüğü yerinin belirlenmesi ve kurumun Rize’de kalıcı bir yapıya kavuşması için o dönemde yürütülen çalışmaların önemine dikkat çekti.

“ÇAYKUR' a sahip çıkalım”

ÇAYKUR’un kuruluş yıllarındaki ekonomik ve istihdam açısından önemine de değinen Sami Kumbasar, kurumun ilk faaliyete geçtiği dönemde Türkiye’nin en büyük kuruluşları arasında yer aldığını söyledi.

Kumbasar, “Hiçbir İktisadi Devlet Teşekkülü, yani 440'a tabi, mecliste denetlenen, Sayıştayca denetlenen, başka Samsun'un... Samsun'un değil, Ankara'nın doğusunda hiçbir İktisadi Devlet Teşekkülü yok. Nerede yok? Erzurum'da, Urfa'da, Sivas'ta, Diyarbakır'da, Antep'te, Adana'da, Samsun'da, Ordu'da, Trabzon'da... O yükseklikte, Erzurum'da, Kars'ta hiçbirinde yok. Tek bir Rize'de İktisadi Devlet Teşekkülü var. O gün orada da anlattım bunu. Buna sahip çıkalım” ifadelerini kullandı.

AK Parti Rize Milletvekili Av. Harun Mertoğlu, yaş çay sezonu, özel sektörün alım fiyatları ve Çay Kanunu çalışmaları hakkında değerlendirmelerde bulundu. Kendisi de çay üreticisi olduğunu belirten Mertoğlu, özellikle önceki yıllarda ikinci sürgünde yaşanan sorunların bu sezon büyük ölçüde görülmediğini ifade etti.

“Bu sene hiçbir şikâyet yok”

Çay üreticilerinden bu sezon önceki yıllara kıyasla daha az şikâyet geldiğini belirten Mertoğlu, özel sektörün yaş çay alım fiyatlarının da üreticiler açısından olumlu bir seviyeye ulaştığını söyledi.

Mertoğlu, “Son zamanlarda, hatta ben de çay müstahsilıyım. Geçen senelerde, özellikle ikinci sürgünde çok şikâyetler gelmişti. Ama bu sene baktığımız zaman hiçbir şikâyet yok” ifadelerini kullandı.

Birinci sürgünde de benzer bir tablonun görüldüğünü belirten Mertoğlu, bazı özel çay fabrikalarının yaş çayı kilogram başına 35 ila 40 lira seviyelerinde aldığını dile getirdi.

Mertoğlu, “Bizim çay alım fiyatımız 35 lira, 40 liraya alan özel sektör oldu. Şu anda 35’in üzerinde, 40 liraya kadar çıktı. Yani iyi bir sezon geçirdik” dedi.

“Çay Kanunu sadece taban fiyat düzenlemesi olmamalı”

Çay sektörünün geleceği açısından Çay Kanunu çalışmalarının önemine de değinen Mertoğlu, kanunun yalnızca yaş çay taban fiyatını düzenleyen bir yapı olarak ele alınmaması gerektiğini söyledi.

Çay Kanunu konusunda farklı yaklaşımların bulunduğunu ifade eden Mertoğlu, kendisinin muhalefet temsilcileriyle de bu konuda çalışma yaptığını belirtti.

Mertoğlu, “Çay Kanunu sadece ‘taban fiyatın altında ücret alınmaz’ maddesi olarak görülüyor. Biz Çay Kanunu’nu öyle istemiyoruz” diye konuştu.

“Tarladan rafa kadar çay piyasası düzenlenmeli”

Mertoğlu, hazırlanacak yeni düzenlemenin çayın üretiminden tüketiciye ulaştığı noktaya kadar tüm süreci kapsaması gerektiğini vurguladı.

Çay sektöründe tarladan rafa kadar uzanan sürecin düzenlenmesini istediklerini belirten Mertoğlu, üniversite tarafından hazırlanan çalışma üzerinden ilgili kurum ve sektör temsilcilerinin görüşlerinin değerlendirildiğini aktardı.

Mertoğlu, üniversite, borsa ve çay sektöründeki farklı paydaşların görüşlerinin alınarak kapsamlı bir çalışma yürütüldüğünü belirterek, amaçlarının sektörde gelecekte yaşanabilecek sorunların önüne geçecek bir yasal düzenleme oluşturmak olduğunu söyledi.

Çay Kanunu için çalışmalar sürüyor

Türkiye’de mevcut durumda çay sektörüne ilişkin iki maddelik bir yasal düzenleme bulunduğunu hatırlatan Mertoğlu, bunun kapsamının genişletilmesi gerektiğini ifade etti.

Mertoğlu, “Çay Kanunu derken sadece yaş çay taban fiyatı üzerinden bir Çay Kanunu istemiyoruz. Tarladan rafa kadar çay piyasasını düzenleyen ve bir daha herhangi bir kimsenin şikâyeti olmadığı bir yasa olsun istiyoruz” dedi.

Çay Kanunu çalışmalarının henüz TBMM’ye sunulacak teklif aşamasına gelmediğini de belirten Mertoğlu, Meclis'in ekim ayında açılmasının ardından sürecin şekillenebileceğini ancak bugün itibarıyla kesinleşmiş bir kanun teklifinin bulunmadığını kaydetti.

Mertoğlu, “Meclis ekimde açılacak. Kanun teklifi hazırlanacak mı derseniz, o aşamaya henüz gelmedi” ifadelerini kullandı.

ÇAYKUR tarafından yapılan açıklamada, ikinci sürgün yaş çay alımlarının 28 Ağustos 2026 itibarıyla tamamlandığı bildirildi. Kurum, 8 Temmuz’da başlayan ikinci sürgün döneminin üreticilerin mağduriyet yaşamaması ve ürünün değer kaybına uğramaması amacıyla geniş bir zamana yayıldığını belirtti.

Açıklamada, özellikle geç olgunlaşan bölgelerde alım süreçlerinin mümkün olduğunca geniş bir zaman dilimine yayıldığı ifade edilerek, üreticilerin süreci kolaylaştıran yaklaşımından dolayı teşekkür edildi.

Üçüncü sürgün 1 Eylül’de başlıyor

ÇAYKUR, 2026 yılı üçüncü sürgün yaş çay alımlarının 1 Eylül Salı günü başlayacağını duyurdu.

Kurum açıklamasında, üçüncü sürgün döneminde de ikinci sürgünde olduğu gibi hasat ve alım süreçlerinin sağlıklı şekilde yürütülmesi için üreticilerin yapılacak duyuruları yakından takip etmesinin önemine dikkat çekildi.

ÇAYKUR, hasat süresince yapılacak bildirimlerin takip edilmesinin başta üreticiler olmak üzere tüm paydaşların işlerini kolaylaştıracağını belirtti.

“2026 yılı kazanç yılı olacak”

ÇAYKUR açıklamasında, üçüncü sürgünün de benzer bir atmosfer içerisinde tamamlanması halinde 2026 yılının üreticiler açısından gerçek anlamda bir kazanç yılı olarak tarihe geçeceği ifade edildi.