HABER:GAZETERİZE/
1969 yılında 37 yaşında CHP’den Rize Milletvekili seçilen ve üç dönem milletvekilliği yapan Sami Kumbasar, ÇAYKUR’un kuruluş sürecinde yaşananları ve kurumun genel müdürlüğünün Rize’de olması için verilen mücadeleyi anlattı.
İkizdere’nin Cimil Yaylası’nda ziyaretçilerini ağırlayan eski Rize Milletvekili Sami Kumbasar, ÇAYKUR’un kuruluş sürecine ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Kumbasar, dönemin milletvekilleri ve senatörleriyle birlikte ÇAYKUR’un Rize’de kurulması için yürüttükleri çalışmaları anlattı.
Çayeli Belediye Başkanı İsmail Hakkı Çiftçi ve eski İkizdere Belediye Başkanı Hakan Karagöz, Sami Kumbasar’ı Cimil Yaylası’ndaki evinde ziyaret etti. Ziyaret sırasında ÇAYKUR’un kuruluş süreci ve genel müdürlüğün Rize’de bulunması için verilen mücadele gündeme geldi.
“ÇAYKUR’un merkezini Rize yaptık”
Sami Kumbasar, ÇAYKUR’un merkezinin Rize olması konusunda TBMM ve dönemin Senatosu'nda ciddi bir mücadele verdiklerini belirterek, kanun teklifinin kabul edilmesi için farklı siyasi partilerden milletvekilleriyle birlikte hareket ettiklerini söyledi.
Kumbasar, o dönemde Rize’nin çay üretimi nedeniyle ekonomik olarak güçlendiğini savunan bazı milletvekillerinin ÇAYKUR’un merkezinin Rize olmasına sıcak bakmadığını ifade ederek, yaşanan süreci şöyle anlattı:
"Komisyon öyle istiyor, hükümet öyle istiyor. Bir de... komisyon yasayı geri çekerse bir daha getirip kanunu sunmak mümkün değil. Biz el ele verdik. Demokratik Parti'ye giden Hasan Basri Albayrak, Rize milletvekili o zaman Adalet Partisi'nden, Zeki Köseoğlu. Erol Akçal da... bakan olduğu için fazla karışamıyor. Hiçbir işe karışmadı çünkü. Öbür tarafta Mecdi Agun var senatörümüz, Rize senatörü Mecdi Agun el ele verdik.
Yahu ne kadar çay dağıttık, bunun merkezi Rize olsun diye parmak kaldırıyoruz. Meclis Başkan Vekili, "Tereddüt hasıl olmuştur" sayıyor. "Tereddüt hasıl olmuştur" sayıyor. Çoğunluk bizde, görüyoruz. Zaten 20 kişi, 30 kişi, 40 kişi oluyor. Bir türlü... meclisten geçiremedik.
Gitti Senato'ya. O zaman Senato var. Senato'da Mecdi Agun’a dedik ki: "Bunu öyle yapacağız ki kimse anlamayacak." Yoksa şuyu bulunca istemiyorlar, sevmiyorlar Rize'yi. Diyor ki oradaki mebuslar: "Bu Rize'den, çaydan zaten bu Rize acayip zengin oldu. Karıların boynunda öyle altınlar var ki Kambur oldu karılar.
Gitti... Senato'da sessiz sedasız onu geçirdik. Meclise de gelince, Senato'dan, Komisyon Başkanı... bir Diyarbakırlı, ben Kürtleri çok iyi bildiğim için yakaladım. Ali Rıza Uzuner de Trabzon milletvekili, o da komisyonda. Dedik: "Hiç sessiz sedasız bunu komisyonda kabul edeceğiz ve bitireceğiz bu işi." Komisyon kabul etti ve öyle merkezini Rize yaptık.
“ÇAYKUR için 15 arkadaşımızla kanun teklifi verdik”
ÇAYKUR’un kuruluşunda farklı illerden milletvekillerinin de destek verdiğini belirten Kumbasar, kanun teklifinin yaklaşık 15 milletvekilinin katkısıyla hazırlandığını söyledi.
Kumbasar, "Tabii o zaman. ÇAYKUR kuruldu. Benim ve 15 arkadaşımın. Şimdi Adalet Partisi özel sektörcü ya, o devletçi... Devlet işine onlar yanaşamıyor. Biz... içinde Hatay milletvekili Havacı General Hüsnü Özkan da var, Balıkesir mebusları da var, Karadeniz mebuslarının tümü var, Artvin mebusu var, Trabzon mebuslarının üçü de var, dördü de var hatta. Dördü de var. Kanun teklifini böylelikle verdik ve çıkarttık" dedi.
ÇAYKUR’un hayata geçmesi yaklaşık bir yıl sürdü
Kanunun çıkarılmasının ardından ÇAYKUR’un hemen faaliyete geçmediğini anlatan Kumbasar, kurumun Rize’de fiilen hayata geçirilmesi için de mücadele ettiklerini söyledi.
Dönemin Tekel Bakanı Haydar Özalp ile görüştüklerini aktaran Kumbasar, ÇAYKUR’un kuruluş sürecinin tamamlanmasının ardından kurumun Rize’de faaliyetlerine başlamasının yaklaşık bir yıl sürdüğünü ifade etti.
Kumbasar: “aradan zaman geçti. 6 ay içinde bu oluşum yapıldı. Açmıyorlar! Kanun çıkmış, Haydar Özalp diye Niğdeli bir bakan var, Tekel Bakanı. Tekel'e bağlı burası. Haydar'la her akşam beraber oluyoruz. Bir kumarhanede de beraber oluyoruz. Kumara merakım bende değil de biz oraya yemeğe gidiyoruz. Bir-iki tane Laz Rami diye bir kabadayı var, onun yeri. Orada oturuyoruz.
Dedik ki: Haydar Tatlı da bir adam. Yahu kardeşim senin zorun ne? Buraya bir adam tayin et. Biz istemiyoruz Rizeli olsun. Niğdeli bir tane, iki tane muavin de tayin et. Bir de yer kiraladık şeyde, yeni dolgularda iki katlı genel müdürlük var. 72 senesinin sonunda açabildik burayı, bir sene sonra. Bir sene sonra. Kanun çıktı, bir sene sonra ÇAYKUR ancak hayata geçti. Ancak Rize'de değiştirmek istiyorlar, diyorlar...
Şimdi Haydar'a dedik ki: "Bir adam bul." Şimdi onu deyince hoşuna gitti. Biz istemeyeceğiz zannetti. "Vazgeçecekler bundan..." Haydar, ilk genel müdür... Şimdi hatırlayamıyorum ismini. Niğdeli, Borlu birisi. Muavini de gene Niğdeli. İki Niğdeli'yi atadı” sözleriyle sürecin uzunluğuna dikkat çekti.
ÇAYKUR Genel Müdürlüğü için 15 dönümlük alan
Sami Kumbasar, ÇAYKUR Genel Müdürlüğü’nün bugün bulunduğu alanın belirlenmesi sürecine ilişkin de anılarını paylaştı.
1973 yılında Rize Belediye Başkanlığı'na seçilen İsmail Ömeroğlu ile görüştüğünü belirten Kumbasar, ÇAYKUR için 15 dönümlük bir alanın belirlenmesini istediklerini söyledi.
Kumbasar;"1973'te İsmail Ömeroğlu diye bir belediye başkanı seçildi Rize'ye. Hamdi Ömeroğlu vardı İçişleri Bakanı, onun kardeşi. Onun ağabeyi, kardeşi de değil. Milli Hakem'di. Senelerce politika yapmış. Ona ben el koydum. Dedik ki: "Bunun hakkıdır. Bu olacaksa bu olsun." Ön seçim oluyor tabii. Ön seçimde kazan. Dedim: "İki şartım var sana: Bir ÇAYKUR'a 15 dönümlük bir yer var, tespit ettik. Bunu ÇAYKUR'a arsa olarak vereceksin, bedava. İki, bir hastane aldık programa, 400 yataklı bir hastane. Yer bulamıyoruz, bir de buna yer vereceksin. Bunları verirsen seni seçtireceğiz" dedik.
Seçtirdik onu. Ekrem Bey aday değildi o zaman. Hasan Kabil diye birisi var, Ahmet'in ufak kardeşi. O aday. Ve seçimi kazandı. Ve 15 dönüm yeri, şimdiki ÇAYKUR Genel Müdürlüğü'nün yerini biz... Belediye birine bir şey verirse bedava veremiyor, usulen bir rakam olacak. Bağışlıyor belki de...
Tabii. 50 lira metrekaresi, 750 bin lira tuttu. Teoman Yayın diye bir ÇAYKUR Genel Müdürü var. Parayı ver... Parayı... şeye etti, belediye aldı. Ve pardon verdi belediyeye, 750 lira aldı. Dedik: "Al bu 750 lirayı da bir hastane yeri bul." Fakat hastane yeri bulamıyorsun.
“74’te başladı, 76’nın başlarında bitti”
ÇAYKUR Genel Müdürlüğü binasının yapım sürecine de değinen Kumbasar, çalışmaların 1974 yılında başladığını ve binanın 1976 yılının başlarında tamamlandığını ifade etti.
Kumbasar, bugün kullanılan ÇAYKUR Genel Müdürlüğü yerinin belirlenmesi ve kurumun Rize’de kalıcı bir yapıya kavuşması için o dönemde yürütülen çalışmaların önemine dikkat çekti.
“ÇAYKUR' a sahip çıkalım”
ÇAYKUR’un kuruluş yıllarındaki ekonomik ve istihdam açısından önemine de değinen Sami Kumbasar, kurumun ilk faaliyete geçtiği dönemde Türkiye’nin en büyük kuruluşları arasında yer aldığını söyledi.
Kumbasar, “Hiçbir İktisadi Devlet Teşekkülü, yani 440'a tabi, mecliste denetlenen, Sayıştayca denetlenen, başka Samsun'un... Samsun'un değil, Ankara'nın doğusunda hiçbir İktisadi Devlet Teşekkülü yok. Nerede yok? Erzurum'da, Urfa'da, Sivas'ta, Diyarbakır'da, Antep'te, Adana'da, Samsun'da, Ordu'da, Trabzon'da... O yükseklikte, Erzurum'da, Kars'ta hiçbirinde yok. Tek bir Rize'de İktisadi Devlet Teşekkülü var. O gün orada da anlattım bunu. Buna sahip çıkalım” ifadelerini kullandı.
